Arbowet ook voor zzp’er niet vrijblijvend!

In de Arbowet zijn regels en verplichtingen vastgelegd voor gezond en veilig kunnen werken. Deze zijn vaak door vertaald en concreet gemaakt in de arbocatalogus van de sector.  Maar veilig en gezond willen werken is óók een strategische keuze. Niet naleven van de Arbowet kan leiden tot onherstelbare schade voor werknemers én zware persoonlijke consequenties voor werkgevers en opdrachtgevers, óók als je zzp’er bent.

Uitspraak rechtbank

Op 6 maart 2024 deed de rechtbank Rotterdam een uitspraak waarin een zzp’er – eigenaar van een eenmanszaak – werd gekwalificeerd als werkgever en veroordeeld tot zes maanden onvoorwaardelijke gevangenisstraf nadat een werknemer bij schilderwerkzaamheden zwaar gewond raakte. Deze werknemer verrichtte schilderwerkzaamheden aan de daklijst van een woning. Werkzaam op ruim zeven meter hoogte viel hij over een balkonleuning naar beneden.

De gevolgen waren desastreus: drie gebroken ruggenwervels, een schedelbreuk, een gescheurde knie, een hersenbloeding en blijvend verlies van gezichtsvermogen. De werknemer verbleef weken in het ziekenhuis, volgde langdurige revalidatie en is nog altijd niet volledig hersteld.

ZZP’er als werkgever of opdrachtgever

Wanneer zzp’er andere vakmensen inzet, ontstaat werkgeverschap in de zin van de Arbowet. In dat geval treden een aantal werkgeversverplichtingen voor de werkgever in, zoals risico’s  inventariseren met een RI&E, daarop maatregelen treffen en toezicht houden. Worden de werkzaamheden gekwalificeerd als bouwwerk in de zin van het bouwproces, dan geldt bovendien voor opdrachtgevers de vergewisplicht naar vakmensen en/of onderaannemers die je inschakelt voor jouw werkopdracht (art. 2.26 Arbobesluit).

Wat heeft de rechtbank de zzp’er verweten

De eenmanszaak is door de Nederlandse Arbeidsinspectie gekwalificeerd als werkgever. De officier van justitie heeft de werkgever verweten dat hij niet gezorgd heeft voor de veiligheid en de gezondheid van deze werknemer ten aanzien van alle met de arbeid verbonden aspecten en daartoe ook geen beleid heeft gevoerd (artikel 3 lid 1 Arbowet), dit met inachtneming van de stand van de wetenschap en professionele dienstverlening en de arbeidshygiënische strategie. De werkgever heeft ook geen risico-inventarisatie en -evaluatie uitgevoerd (artikel 5 lid 1 Arbowet), de werknemer onvoldoende voorlichting en onderricht gegeven (artikel 8 lid 1 Arbowet) en geen toezicht gehouden op de naleving van de instructies en voorschriften die gericht waren op het voorkomen of beperken van aan het werken op hoogte verbonden risico’s (art. 8 lid 4 Arbowet). Daarnaast heeft de werkgever geen rekening gehouden met de keuze van het arbeidsmiddel en het gebruik van ladders en trappen als arbeidsplaats, terwijl andere maatregelen mogelijk waren om dat gebruik te minimaliseren (de artikelen 7.3 lid 1 en 7.23 lid 2 en lid 5 Arbobesluit).

Uit het verslag van de Nederlandse Arbeidsinspectie bleek tevens dat de werknemer illegaal in Nederland verbleef, al vijf jaar onder gevaarlijke omstandigheden werkte en onderbetaald werd. Deze mix van ernstige feiten heeft geleid tot de veroordeling en opleggen van de zware straf.

Lessen voor werkgevers, opdrachtgevers én zzp’ers

• De zaak maakt duidelijk dat de Arbowet geen papieren tijger is. Zelfs een kleine ondernemer of eenmanszaak die iemand inschakelt, kan juridisch aangemerkt worden als werkgever en draagt dezelfde verantwoordelijkheden als een MKB-bedrijf.
• Organiseer veiligheid bij de bron. Een RI&E is geen bureaucratische formaliteit, maar een strategisch fundament. Het systematisch identificeren van risico’s en het implementeren van preventieve maatregelen voorkomt ongevallen.
• Investeer in voorlichting en onderricht en toezicht. Beleid op papier volstaat niet. Veiligheid wordt pas realiteit als werknemers goed geïnstrueerd zijn én als leidinggevenden actief toezien op naleving.
• Besef dat nalatigheid kan strafrechtelijk doorwerken. Er is in Nederland in de afgelopen vijf jaar een duidelijke trend zichtbaar: ernstige nalatigheid van werkgevers wordt niet langer alleen bestuurlijk beboet, maar steeds vaker met zware strafrechtelijke middelen gecorrigeerd. Dat betekent voor werkgevers persoonlijke risico’s zoals gevangenisstraf.
• Omarm de ethische dimensie. Goed werkgeverschap overstijgt het verplicht naleven. Het willens en wetens blootstellen van werknemers aan gevaar is maatschappelijk onaanvaardbaar. Bedrijven die veiligheid centraal stellen, versterken niet alleen hun juridische positie maar ook hun reputatie en legitimiteit.